Cruisen naar Cuba

Ze zijn opgewonden, zenuwachtig ook. Op het ms Veendam, een schip van Holland America Line, kijken James Alvaro (80) en zijn vrouw Louise (79) uit Chicago uit naar de volgende stop, Havana. In 1958, toen ze trouwden, hadden ze een plan: hun – uitgestelde – huwelijksreis zou zo snel mogelijk naar Cuba gaan. Met het idee was weinig mis, met de uitvoering wel. Na de revolutie in 1959, waarbij Fidel Castro de macht greep, werd het vanwege de Amerikaanse sancties onmogelijk voor gewone Amerikanen het grootste eiland van de Cariben te bezoeken.

,,Die reis naar Cuba bleef altijd in ons hoofd zitten”, zegt James Alvara, die zijn geduld bijna zestig jaar later beloond ziet. Sinds 2015 kunnen Amerikanen onder strikte voorwaarden tóch naar Cuba reizen. En hoewel de regels onder Donald Trump inmiddels strenger zijn geworden, is het nog steeds mogelijk om Cuba met eigen ogen te bewonderen.

Straat in Havana, Cuba – Foto: Julian Peters Photography / Shutterstock

,,Het is een rare wereld”, vindt Alvaro. ,,Jij komt uit Europa? Dan is het voor jou geen probleem om naar Cuba te reizen. Of je nu Canadees, Afrikaan of Aziaat bent: iedereen kan ernaartoe. Alleen wij niet, omdat onze regering graag ruzie maakt. Waanzin: er wonen in Amerika honderdduizenden Cubanen, we zijn buren. Tussen het zuidpunt van Florida en Cuba zit nog geen 100 mijl, we hebben zoveel gemeen.”

Arbeidsethos

Maar ook weer niet, ontdekken Alvaro en de 1300 collega-cruisegangers (van wie 1100 Amerikanen, 100 Canadezen en 100 uit de rest van de wereld, aldus de kapitein) na de vroege ochtendaankomst in Havana. Vooraf zijn alle reizigers aan boord gewaarschuwd bij presentaties, waarbij de clichés niet worden geschuwd: Cuba is sinds 1959 een communistisch land, met andere normen, een ander ritme en een ander arbeidsethos. Zo is hard werken, bijvoorbeeld omdat er toevallig een schip vol Amerikaanse cruisegangers aanmeert, nergens voor nodig. Reken dus op lange wachtrijen bij de douane, dan kan het alleen maar meevallen, is de boodschap. En het valt mee. In een mum van tijd hebben de Alvaro’s en hun medereizigers het luxe schip verwisseld voor een levendig decor dat nogal verschilt met cruisestartplaats Fort Lauderdale.

Oldtimers in Cuba – Foto: Shutterstock

Behalve prachtige, vaak gerestaureerde gebouwen (de oude stad, La Habana Vieja, staat op de Werelderfgoedlijst en wordt nog altijd opgekalefaterd) bezit de hoofdstad een indrukwekkende hoeveelheid vergane glorie. Mooi afgebladderd, en ja, het heeft z’n charme. Billboards met McDonald’s en Coca-Cola ontbreken, de grote ketens hebben nog geen voet aan de grond kunnen krijgen. De enige zichtbare ‘reclames’ zijn afbeeldingen en spreuken van Che Guevara en zijn revolutionaire broeders, die vooral oproepen om de revolutie levend te houden.

Wel prominent aanwezig in de oude stad zijn de felgekleurde Amerikaanse oldtimers, die massaal door de toeristen worden gehuurd. Meestal met chauffeur. Ongeveer 300.000 classic cars zijn er nog, van vóór de revolutie, en veel Havanista’s vinden het ook een wonder dat ze nog altijd rijden. ,,De monteurs van die auto’s zijn echte magiërs”, zegt Havanista Claudia Valero (32), wijzend op de fotogenieke blikvangers. ,,Want het houdt natuurlijk een keer op.”

Plaza Vieja in de oude stad, Havana – Foto: Shutterstock

Valero, struinend langs de zeven kilometer lange boulevard de Malecón – ‘de langste sofa van Cuba’, vertelt dat het lastig wordt om die typisch westerse welvaartsdingen (‘ook gokken is verboden’) op de lange termijn buiten de deur te houden. Voor het zover is, koestert ze wat Cubanen nu hebben: elkaar, een prachtig land en in de meeste gevallen genoeg te eten. ,,Er zijn weinig dikke Cubanen omdat er geen fastfood te koop is én omdat je altijd moet rennen voor de bus; er is geen chauffeur die op je wacht.”

Die constatering houdt een ‘ga-erheen-voor-het-te-laat-is-gedachte’ in die geldt voor meer facetten van het zwoele Cubaanse leven. ’s Avonds op en rond het Plaza Vieja schalt uit vrijwel elk restaurant livemuziek: rumba, merengue en salsa.

Zo ook in La Vitrola, waar een plaatselijke band speelt alsof er levens van afhangen. Spotify en microfoon lijken ver weg. Gewoon de longen uit je lijf zingen is het devies. De toch al niet misselijke temperatuur wordt nóg hoger als dinergasten hun tafel verlaten en spontaan beginnen mee te dansen.

Scharrelen

Rustiger gaat het er aan toe op andere sfeervolle pleinen (Plaza de Armas, Plaza de la Catedral) en in de belendende straatjes, waar ondernemers in de strijd om het bestaan tot ver in de avond wat Cubaanse pesos (CUC’s) bij elkaar proberen te scharrelen.

Verkopers van T-shirts van Che en souvenirs met verwijzingen naar rum en sigaren zijn in de meerderheid, maar er heerst ook andere bedrijvigheid. Zo staat de plaatselijke kapper om half tien ’s avonds in een pandje – een Cubaanse vlag bedekt de complete achterwand – in zijn imposante blote bast zijn klanten te knippen.

Kleurrijk straatbeeld in Havana, Cuba – Foto: Shutterstock

Voor zijn openstaande deur voetballen wat jochies. Dat gebeurt in de hele wereld, met dit verschil dat de kereltjes met hun blote voeten op de kasseien spelen. Drukker is het in sommige bar-restaurants, zoals La Bodeguita del Medio. Overdag staan er lange wachtrijen voor het restaurant-café, waar de populaire Amerikaanse Nobelprijswinnaar Ernest Hemingway zijn daiquiris dronk. ’s Avonds lukt het beter een plekje te vinden.

Nippend aan een versnapering is het niet moeilijk om je voor te stellen hoe Hemingway viel voor Havana en de Cubanen. Want de waarschuwingen aan boord over een soms botte bejegening zijn op z’n minst overdreven: de meeste Havanista’s zijn – wellicht aangemoedigd door de ingebrachte CUC’s – wel degelijk vrolijk en open. En ze zijn minder ontevreden met hun leven dan ‘wij’ in het westen doorgaans krijgen voorgespiegeld. Claudia Valero: ,,Er is hier nauwelijks criminaliteit en drugs is geen issue.”

En het gebrek aan democratie? De eilandbewoners gaan er in het openbaar relaxed mee om. Een Amerikaanse toerist vraagt hoe Cubanen het vinden dat ze maar op één presidentskandidaat mogen stemmen. Valero, met een verwijzing naar de laatste Amerikaanse verkiezingen waarbij Hillary Clinton meer stemmen kreeg dan Donald Trump en toch verloor, heeft die vraag kennelijk verwacht. ,,Wij krijgen in elk geval een president die de meeste stemmen heeft gekregen.”

James Alvaro slaat zich op de knieën bij zoveel spitsvondigheid. Die avond beleeft hij met zijn vrouw de sensatie van de show ‘Tropicana Cabaret’ in ‘de grootste nachtclub van Cuba’. Rum en sigaren onder handbereik, en een optreden waar ze op Broadway van kunnen leren, zegt hij.

Parque José Marti, Cienfuegos, Cuba – Foto: Lena Wurm / Shutterstock

Rustiger gaat het er ruim een dag later aan toe in Cienfuegos, de volgende havenplaats van de cruise. De stad, een handelsknooppunt voor suikerriet, valt vooral op vanwege de mooie koloniale gebouwen in pasteltinten en een aardig centrum, met het Parque José Marti als plaats om te zien en gezien te worden.

Op de markt met zeezicht, ook hier hebben ze een Malecón, proberen ondernemers de toeristen wat CUC’s uit de zak te kloppen. Even verderop laat een man op de fiets zijn varken uit, terwijl het zoveelste muziekgezelschap bewijst dat ook dit deel van Cuba swingt. Een groepje toeristen bevestigt een ander cliché: dat de gemiddelde Cubaan aanmerkelijk meer ritme in de heupen heeft dan de westerling.

Busreis

Vanuit Cienfuegos is het mogelijk om een excursie te maken naar de prachtige oude stad Trinidad. De busreis van ruim tachtig kilometer hebben James en Louise Alvaro er graag voor over, onderweg snuiven ze zo veel mogelijk van Cuba op. James Alvaro: ,,Jammer dat je met zo’n zevendaagse cruise maar zo kort aan het vasteland bent, maar het blijft bijzonder. Ook al zijn we buren, dit is voor ons een compleet andere wereld.”

Met een knikje naar zijn vrouw: ,,We hebben er bijna zestig jaar op moeten wachten, maar het is het elke minuut waard.”

De reis

Holland-America Line (HAL) biedt sinds december 2017 cruises aan met Cuba als hoofdbestemming. Dit magazine vloog met Delta Air Lines en American Airlines van Amsterdam naar Fort Lauderdale (VS) en stapte aan boord van het ms Veendam voor een cruise. Vanaf oktober biedt HAL weer reizen naar Cuba aan, vanaf 1059 euro.

Reisdocumenten

Cuba is voor Europeanen makkelijk toegankelijk. Naast een paspoort is een visum nodig, dat dertig dagen geldig is. Naar Cuba reizen via de VS is gecompliceerder. Voor mensen met familie op het eiland en mensen met een professionele missie is het relatief eenvoudig. Vakantiegangers per cruise moesten een verklaring ondertekenen dat ze voor ‘educatieve doeleinden’ kwamen. Pinnen op Cuba is nauwelijks mogelijk, betalen met creditcard kan slechts op sommige plekken. Neem voldoende contant geld mee. Bij aankomst moet je dat wisselen in CUC’s.

Door: Leo van Marrewijk