Elk land heeft zo zijn eigen tradities als het om kerst gaat. In Groot-Brittannië is de kerstmaaltijd niet compleet zonder christmas crackers, in de Oekraïne hangen ze spinnen in de kerstboom, in Zweden vereren ze de kerstgeit en in Tsjechië staat karper op het kerstmenu.
Petra Hoek-Polakova (51) weet als geboren en getogen Tsjechische alles van deze traditie: ,,We laten het bad vollopen en houden daar de karper tot de kerst in.”
Haar man Dirk Hoek wist niet wat hij zag, toen hij voor het eerst kerst vierde in het thuisland van zijn vrouw Petra. In het bad in de badkamer van zijn schoonouders zwom een enorme karper. ,,In Tsjechië eten we geen kalkoen of rollade met kerst, maar karper”, vertelt Petra. De karpers worden speciaal voor dit doel bij grote kwekerijen in het hele land vetgemest, tot ze wel vier of vijf kilo zwaar zijn. Kort voor kerst worden ze uit de kweekvijver gevist en overgebracht naar bassins bij supermarkten en markten. Petra: ,,Twee dagen voor kerst kopen we een of twee karpers en die nemen we levend mee naar huis. We laten het bad vollopen en houden daar de karper tot de kerst in.” De vis reinigt zichzelf in het bad: ,,Karpers zoeken hun eten in de bodem en krijgen daardoor modder binnen. In het schone badwater spuugt hij de modder, steentjes en andere troep uit. Daardoor krijgen wij een schone vis die niet meer zo stinkt en naar modder smaakt”, legt de Tsjechische uit.
Kerstsfeer in Praag – Foto: Shutterstock
Vlak voor kerst wordt de karper gedood en klaargemaakt: de ingewanden vormen de basis van de soep die als voorgerecht wordt opgediend, de vis zelf is het hoofdgerecht van de kerstmaaltijd. ,,We eten er aardappelsalade volgens geheim recept bij”, voegt Petra toe. Ook geheel volgens traditie worden een paar schubben van de karper in de portemonnee bewaard: ,,Dat brengt geluk. De schubben glimmen een beetje, net als muntgeld. De schubben behoeden ons voor geldzorgen.”
De Tsjechen verorberen de karper de avond voor kerst, 24 december. ,,En niet zoals in Nederland tijdens de kerstdagen”, legt Petra uit. Het kerstdiner verloopt vervolgens ook op geheel eigen wijze: ,,We zetten alles wat we nodig hebben op tafel. Tijdens het diner mag niemand opstaan, dat brengt ongeluk. Diegene is er volgend jaar misschien niet meer bij. Als iedereen is uitgegeten, pakt de vader een belletje en rinkelt. Dat is het teken dat je van tafel mag en bij de kerstboom in de woonkamer mag kijken of er cadeautjes onder liggen.” Nadat de cadeautjes zijn uitgepakt, maakt men zich op voor de kerstmis. De Tsjechen zijn niet heel kerktrouw, maar net als in Nederland zit de kerk tijdens de mis op kerstavond bomvol.
Handgemaakte Tsjechische kerstballen – Foto: Sergey Kohl / Shutterstock
Tijdens de kerstdagen gaan Tsjechen bij familie op bezoek en nemen dan dozen vol zelfgemaakte koekjes en cakejes mee. ,,We beginnen half november al met het bakken van de eerste koekjes”, vertelt Petra. Ze woonde vijftien jaar in Groningen, lang genoeg om de kerstgewoonten in Nederland en Tsjechië met elkaar te kunnen vergelijken. ,,Met kerst uit eten gaan doen wij in Tsjechië niet zo snel en in de file staan om bij Ikea of een woonboulevard te komen ook niet. Alle winkels zijn op 25 en 26 december dicht in Tsjechië”, lacht de Tsjechische. Waar ze zich in Nederland ook over verbaasde, was de kerstboom: ,,Zodra Sinterklaas weg, staat de kerstboom bij Nederlanders al in huis. Soms zelfs nog eerder. In Tsjechië zetten we de boom pas 23 december op, maar hij blijft wel tot Driekoningen staan.”
Petra Polakova ontmoette de Groninger Dirk Hoek begin jaren negentig in Tsjechië. Hij werkte als touringcarchauffeur voor Dalstra Reizen. Zij ging voor de touroperator op locatie in Tsjechië werken als gastvrouw en gids. In 1997 kwam Petra naar Nederland en trouwde ze met Dirk, samen kregen ze zoon Dennis. Ook leerde ze de Nederlandse taal, die ze nu vloeiend spreekt. In 2011 besloot het gezin naar Tsjechië te verhuizen, waar Petra’s achternaam conform Tsjechische regels Hoekova-Polakova werd.
Petra Hoek weet alles over kerst in Tsjechië – Foto Reis&Co
Petra woont in Rokytnice in het Reuzengebergte en werkt als reisleidster weer samen met Dalstra Reizen: ze stelt in overleg reisprogramma’s in Tsjechië samen en begeleidt de reizen: ,,Ik ben er van begin tot eind bij. Samen met de gasten zijn we de hele dag op pad, ontzettend leuk om te doen. Omdat ik Tsjechische ben, weet ik veel over onze tradities en ik kan het goed vergelijken met Nederlandse gebruiken. Dat vinden de gasten altijd erg leuk om te horen.”
Kerstavond, 24 december, is de belangrijkste Tsjechische feestdag. Het is een dag vol tradities, met een paar daarvan heb je in dit artikel kennisgemaakt. De Tsjechen hebben veel meer gebruiken rond kerst. Benieuwd? Check de video. Veselé vánoce!
https://www.youtube.com/watch?time_continue=111&v=IZb_506RFyk
Door: Sybylle Kroon