De Griekse droom op idyllisch Santorini
Zo beroemd als de witte huisjes en de blauwe koepeltjes zijn, zo onbekend is het Griekse Pompeï. Santorini heeft verschillende gezichten.
Zo beroemd als de witte huisjes en de blauwe koepeltjes zijn, zo onbekend is het Griekse Pompeï. Santorini heeft verschillende gezichten.
Tegen het middaguur glijden de witte cruiseschepen een voor een geruisloos de baai van Santorini binnen, een kielzog naar de horizon trekkend in het blauwe water van de Middellandse Zee.
Na het ankeren ontstaat rond de schepen een druk verkeer van kleine scheepjes die de ongeduldige passagiers naar de wal brengen. Vanaf het hooggelegen hoofdstadje Fira lijken het modelbootjes, bestuurd door een onzichtbare jongenshand. Eenmaal voet aan land laten sommige passagiers zich door de kabelbaan 300 meter naar boven voeren, anderen beklimmen de trap met 587 treden. Een enkeling kiest voor transport per ezeltje; avontuurlijk, maar oncomfortabel.
In de smalle, bochtige straatjes van Fira dolen de toeristen een paar uur rond, op zoek naar souvenirs, een hapje, een drankje, een ijsje. Wat ze ook doen en hoe ze er ook komen, de toeristen willen allemaal de troef van Santorini zien: het spectaculaire uitzicht over de baai, een enorme vulkaankrater waarvan één wand lang geleden is ingestort.
Adembenemend is de blik in de diepte langs de steile rood-bruin-zwarte rotswanden, met ontelbare witte huisjes er schots en scheef tegenaan geplakt. Het wit is doorspekt met het blauw van privézwembadjes en de koepeltjes die het handelsmerk van het eiland vormen.
Santorini, in de hele wereld bekend als toeristische trekpleister, verbeeldt perfect de droom van een authentiek Grieks eilandje waar de tijd heeft stilgestaan. Alles is erop gericht de toeristen de illusie te bieden dat zij hier een unieke ervaring beleven.
In werkelijkheid zijn de meeste van die pittoreske huisjes en straatjes pas verrezen na de laatste grote, alles verwoestende aardbeving van 1956. Sinds een jaar of dertig is Santorini vooral een geoliede toeristische machine, die jaarlijks 800.000 bezoekers uit alle landen van de wereld verwerkt.
De meeste toeristen blijven hangen in Fira, waar ze op een terrasje zonder morren meer dan 5 euro betalen voor een lauwe cappuccino en een blik in de diepte. Slechts een enkeling waagt zich aan de steile klim naar het hoogste punt; een halfuur stevig doorstappen, maar de moeite waard. Al na enkele honderden meters wordt het rustig op het met keien geplaveide voetpad langs de vulkaanwand. Bijna alle huisjes zijn er in gebruik als pension, de meeste met een zwembadje en een terras met ligstoelen. Gasten in badkleding zijn verdiept in een boek of staren naar het scherm van hun mobieltje.
Boven heerst een diepe, lome, hete stilte. Het uitzicht is er weidser, de hemel hoger, het blauw van de zee intenser, het wit van de huisjes beneden helderder. Een Griekse vlag wappert in de wind, een cruiseschip in de baai laat zijn scheepshoorn klinken: tijd voor de passagiers om terug te keren aan boord.
De opgravingen bij het dorpje Akrotiri, in het zuiden, trekken weinig toeristen. Toch herbergen de ruïnes een van de grootste raadselen van de geschiedenis: een hoogstaande beschaving die 3500 jaar geleden van de ene op de andere dag verdween. Na dik zestig jaar graven heeft de stad, die eeuwen bedolven lag onder de lava, nog maar een fractie van zijn geheimen prijsgegeven. Zelfs de naam is onbekend.
De bebouwing wordt beschermd door een afdak. In de straten, tussen de ruïnes, is het alsof de bewoners pas gisteren zijn vertrokken. Gebruiksvoorwerpen – bedden, kruiken – hebben ze op straat achtergelaten. In een van de muren is een toilet herkenbaar, ooit aangesloten op een riolering van aardewerken pijpen.
,,We denken dat de inwoners bezig waren de rommel van een aardbeving op te ruimen’’, zegt de vieve 83-jarige professor Christos Doumas, die de opgravingen al veertig jaar leidt. ,,Toen begon de vulkaan vuur en lava te spuwen. Ze hadden nog tijd om weg te komen, we hebben geen lichamen gevonden. Maar waarschijnlijk zijn ze bij hun vlucht op zee ingehaald door giftige dampen en allemaal omgekomen. In één klap was hun beschaving van de aardbodem verdwenen.’’
De ruïnes onthullen een rijke cultuur, die niet onderdoet voor die van de Egyptenaren. De kleurige fresco’s op de muren zijn zwaar beschadigd, maar worden momenteel minutieus gereconstrueerd. In het Archeologisch Museum in Fira zijn er enkele te bewonderen. Taferelen uit het dagelijks leven, de oogst, schepen, een aap die een korenaar pikt en die aan een vrouw schenkt (vermoedelijk een godin). Het is meer dan fraaie wandversiering, het is kunst. ,,Het zijn geen Griekse of Egyptische, maar echt Europese fresco’s. Dat maakt ze uniek’’, zegt de professor.
De opgravingen in Akrotiri hebben wegens geldgebrek een paar jaar stilgelegen, maar vorig jaar heeft de Russische internetmiljardair Eugene Kaspersky zich als sponsor gemanifesteerd en wordt er weer gewerkt. Of nu het geheim van deze grijze ruïnes snel zal worden onthuld? De professor heeft er een hard hoofd in. ,,Het duurt nog tientallen jaren voor we meer zullen weten.’’ Lachend: ,,Dat maak ik niet meer mee.’’
De wegen zijn smal, druk en steil. Wandelpaden zijn er amper op Santorini, ook fietsen is niet aan te raden. De quad is een populair vervoermiddel, vooral voor jongeren (of mensen die zich jong voelen). De vierwielige motoren appelleren aan een universele drang naar vrijheid, maar steevast is de man de bestuurder – vaak met ontbloot bovenlijf – en vervult de vrouw de passieve rol van passagier.
Een huurautootje is de snelste manier om het eiland te verkennen. Met een oppervlak van 72 vierkante kilometer is Santorini klein; aan een dag of twee heb je genoeg. In het binnenland liggen aardige dorpjes, zoals Pyrgos Kallistis. Hier geen toeristen die het straatbeeld domineren. Het dorpsleven gaat er ongestoord zijn gang.
In de Agia Theodossia, de rijkversierde Grieks-orthodoxe kapel, tilt een jonge moeder haar peuter op en laat hem de bijbel kussen. De priester in zijn lange gewaad en wat oudere kerkgangers kijken vertederd toe.
Pyrgos is gebouwd rond de resten van een Venetiaans kasteel uit de 13de eeuw. Smalle, steile, kronkelige steegjes voeren naar de top van de berg. Een doolhof, waar verdwalen niet erg is, maar prettig verrassend. Achter elke hoek ligt een steegje, een binnenplaatsje, een doorkijkje.
Auto’s kunnen en mogen hier niet komen. Twee zwaarbeladen ezeltjes brengen daarom pakketjes naar boven, zoals sinds mensenheugenis gebeurt. Nieuw is dat de meeste pakketjes op internet zijn besteld.
De Nederlander Marcel van der Molen (49), geboren en getogen in Enschede, voelt zich thuis op het eiland. Hij werkte als business consultant in het financiële hart van London en verkoopt nu yoghurtijs op Santorini. ,,Mijn vriend en ik waren altijd al weg van Griekenland. Vier jaar geleden kreeg ik de kans om op Santorini een vestiging van Chillbox te beginnen, een franchiseformule die yoghurtijs en smoothies verkoopt. Binnen vijf minuten was de zaak rond, ik heb daarvan nog geen seconde spijt gehad. Het leven op Santorini is fantastisch. De omgeving is prachtig, de zon schijnt altijd, de wijn is heerlijk, de mensen zijn aardig en we hebben een mooi huis in een leuk dorp. De Griekse crisis? Die gaat aan Santorini voorbij. De toeristen komen wel.’’
Die toeristen geeft hij tips: ,,De wijnen van Santorini onderscheiden zich met hun volle smaak en verfijnde zuurgraad. Dat is het gevolg van de samenstelling van de vulkanische bodem. Een aanrader is de Santorini Nykteri.’’
Ook de stranden beveelt hij aan. ,,Niemand komt voor het strand naar Santorini, maar Red Beach en Vlychada Beach, tevens het enige naaktstrand, zijn prachtig.’’ Het zijn geen zandstranden; Santorini heeft alleen ‘zwarte stranden’ met vulkanische steentjes.
De zonsondergangen zijn nergens zo mooi als hier, bezweert Van der Molen. ,,De mooiste is die van Oia, in het noorden. En in Franco’s Bar in Fira spelen ze tijdens de zonsondergang keihard Maria Callas. Kitsch, maar ik krijg er kippenvel van.’’
Onder Oia ligt Ammoudi, een idyllisch haventje met uitstekende tavernas. ,,Je kunt er heerlijk toeven op een koel terras met goede wijn en lekker en betaalbaar eten met zicht op aanmerende vissersbootjes. Hoewel ik hier woon krijg ik dan altijd het ultieme vakantiegevoel.’’
Santorini – ook wel Thira genaamd – is het meest zuidelijke eiland van de archipel Cycladen in de Egeïsche Zee. Het is tamelijk klein, vooral geschikt voor een kort verblijf. Santorini is bereikbaar vanaf Kreta met een snelle veerdienst in ongeveer 2 uur. Vanaf Athene is het circa 40 minuten vliegen. Hou er rekening mee dat het vliegtuig soms niet kan landen vanwege hevige wind en na een of meerdere doorstarts terugkeert naar Athene. Hotels en pensions zijn er op Santorini te kust en te keur. De prijzen van overnachtingen alsook eten & drinken liggen minimaal op Nederlands niveau.
Dit artikel werd geschreven door Johan Nebbeling.