Kaapstad ademt iets vrolijks
Een zwaar verleden drukt op Kaapstad. Tegelijkertijd zindert en bruist het. Geen betere manier om de opwindende mix van historie, cultuur en mensen in ‘de Moederstad’ te beleven dan lopend.
Een zwaar verleden drukt op Kaapstad. Tegelijkertijd zindert en bruist het. Geen betere manier om de opwindende mix van historie, cultuur en mensen in ‘de Moederstad’ te beleven dan lopend.
Mooi is het er niet. Hekken, braakliggend terrein, gapende leegtes tussen een handvol oude gebouwen. De bulldozers van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime maakten de wijk District Six in 1982 bijna met de grond gelijk. Er moest een nieuwe blanke buurt verrijzen. Het is een van de grootste misdaden uit de geschiedenis van Kaapstad.
We dwalen door de lege straten. Vergezeld van het stof dat tussen de gevels omhoog waait en omlaag dwarrelt. De aarde die zijn zonden toedekt. Nederland zit al bijna in de grauwe winter, hier is het lente. Dunne zonnestralen warmen de huid en het gemoed.
Nee, mooi is het er niet, maar er hangt iets in de lucht. Energie. Hoop. Onverzettelijkheid. Op de gevel van het museum dat de wijk eert en herdenkt, staat het treffend in grote zwarte letters geschreven: No matter where we are, we are here.
Nu de wijk Six wordt opgeknapt en de huizen en leegtes een nieuwe bestemming krijgen, keren oud-bewoners langzaam terug. Zo levendig als het er ooit was – er woonden hier 50.000 mensen – is het nog lang niet. Maar er is een begin.
Charly’s Bakery is een van de bakens van de buurt. De buitenkant van het gebouw oogt net zo roze en zoet als de fantastische cupcakes die binnen worden verkocht. Recht tegenover prijkt een kunstwerk van graffiti. Een portret van Nelson Mandela met een van zijn legendarische uitspraken.
District Six, dat op de kaart als Zonnebloem staat aangegeven, is evenals het verderop gelegen Woodstock bezig zichzelf opnieuw uit te vinden en dat voelt goed. Met onder meer het museum, een theater, een kunstgalerie in aanbouw, een hippe kapper, bagelshop en Haas Coffee, waar een jong publiek – blank en zwart – onderuit in luie banken zit en geniet van de sterkste koffie van Afrika, zoals boven de bar trots staat vermeld.
Terwijl een lentebries door de open ramen waait, dwalen de gedachten af naar gisteren. Robben Eiland. De stem van Sparky, gids en ex-gedetineerde, weerklinkt in het hoofd. De luide indringende stem van een getuige. In een van de celblokken deed hij zijn verhaal. Sober, zonder grote woorden, want de werkelijkheid overstijgt hier het voorstellingsvermogen.
Hij gidste zijn groepje door de mijn waar de gevangenen dwangarbeid moesten verrichten, langs het huisje waar Robert Sobukwe in eenzame opsluiting zat en naar de cel waar Nelson Mandela een groot deel van zijn 27 jaar gevangenschap doorbracht. Het werd er doodstil. Het doorstaan van de ontberingen en vernederingen was al indrukwekkend, maar om daarna je vijand de hand te reiken om samen aan de toekomst van een land te werken, is bovenmenselijk.
Het pijnlijke verleden is in Kaapstad en heel Zuid-Afrika altijd aanwezig. En er zijn nog steeds problemen genoeg, maar met een iets optimistischer blik kun je ook stellen dat de relatief goede ontwikkeling van het land een reusachtig wonder is. Op het Afrikaanse continent bestaan landen met een minder complexe geschiedenis die zich na de herkregen vrijheid in een jarenlange burgeroorlog hebben gestort. Of met nieuwe machthebbers die het volk laten creperen voor persoonlijk gewin.
Op het huidige regime van Zuid-Afrika is veel kritiek. Ook zijn er problemen met corruptie en veiligheid. Toch ademt hartje Kaapstad iets vrolijks. In Long Street en omgeving hebben coole bars en hippe hotels de schimmige cafés en duistere winkeltjes vervangen. Er klinkt gelach uit het hamburgerrestaurant Tiger’s Milk, in de bar van het Grand Daddy Hotel gonst jazz en in The Beerhouse wordt geproost met speciaalbier.
Wie koffiedrinkt in het kleine café op de hoek van Greenmarket Square ziet de wereld aan zich voorbijtrekken. Een fantastische mengeling van kleuren en culturen. Winkelend publiek draagt tassen van grote en kleine zaken. In Kaapstad is veel moois te koop. Van designerkleding tot sieraden die zijn gemaakt door vrouwengroepen in de armste townships. Zelfs op de toeristenmarkt liggen verrassende spullen. Hoe mooi is een roos van lege colablikjes?
Lopend door het historische centrum word je als Nederlandse bezoeker heen en weer geslingerd tussen een gevoel van trots en schaamte. Daar zijn de mooie Compagniestuinen, eeuwen geleden aangelegd door de Vereenigde Oostindische Compagnie om groente en fruit te verbouwen, het oude stadhuis in die zonnige Kaap-Hollandse architectuur en het standbeeld van Jan van Riebeeck. Maar er is ook de Slave Lodge, waar de VOC zijn slaven onderbracht en waar de deur elke avond een uur werd opengezet zodat de blanke heren er een vrouw konden uitzoeken.
De volgende dag gaat het in alle vroegte de stad uit. Op naar Kaap de Goede Hoop. Over de flanken van de Tafelberg voert de route naar de Atlantische kust. Mooie huizen rijzen boven mooiere baaien – Clifton Bay, Camps Bay, Bakoven Bay, Houtbaai, Kommetje. Het is een dromerig landschap in cadeauverpakking, een voile van nevel die vanaf zee aan land is gekropen.
Het Kaapse schiereiland bouwt de spanning zorgvuldig op. Rijden over de Chapman’s Peak Drive doet je duizelen. De smalle weg klampt zich aan de kliffen. 10 kilometer lang koorddansen op een dunne strook asfalt boven de azuurblauwe zee. Bocht na bocht. Geen stukje rechtdoor. Vlaggen waarschuwen voor haaien, borden voor bavianen en overstekende kikkers.
Aan de horizon doemt Cape Point op, het zuidelijkste puntje van het schiereiland. De vuurtoren staat hoog op de rotsen, maar dat is het reisdoel niet. Dat ligt rechts ervan: Kaap de Goede Hoop, een klinkende naam uit geschiedenisboeken, niet bedacht door Nederlandse maar door Portugese ontdekkingsreizigers: Cabo da Boa Esperança. En verbonden met de legende van De Vliegende Hollander, het verdwenen spookschip van kapitein Willem van der Decken dat hier nog altijd opduikt en onderduikt …
De legendarische plek doet vandaag zijn woeste reputatie eer aan. De wind beukt, sleurt en brult. Er is weinig fantasie voor nodig om je voor te stellen dat schepen hiertegen vroeger niet opgewassen waren. Golven klappen met geweld kapot op de rotsen en bezoekers moeten zich aan elkaar vasthouden om niet omver te worden geblazen.
Het is het ‘scheepskerkhof’ van Kaap de Goede Hoop: als je schip die hindernis eenmaal had gerond, lag de route naar Oost-Indië wijd open en zijn specerijen voor het grijpen.
Terug naar de stad. We maken een kleine omweg langs de pinguïnkolonie van Boulder’s Beach en het wijngoed Groot Constantia uit 1685.
De oorspronkelijke houten vesting Kaapstad, die de koopvaardij naar ‘de oost’ van vers water en voedsel voorzag, is uitgegroeid tot een wereldstad. Eentje met mooie én lelijke kanten, met rijk en arm, historie en toekomst, met wit, zwart en alles daartussenin. Onderweg naar de wijk Gardens, zijn de gevels meer Engels dan Hollands. Logisch, want het VOC-steunpunt werd eind 18de eeuw door de Britten ingenomen en tot kolonie gemaakt.
We gebruiken de afternoon tea in het Mount Nelson Hotel – let op de wachters met tropenhelm – als troost omdat de lift naar de Tafelberg gesloten is vanwege de harde wind. Daarna slenteren door Kloof Street, dat door jong en creatief Kaapstad is omarmd als trefpunt. Maar net als het V&A Waterfront is het allemaal wel erg keurig en netjes.
South African Museum, South African National Gallery, Joods Museum, Tuynhuys, South African Library, Parlementsgebouw, St. George’s Cathedral, Slave Lodge, Groote Kerk. Allemaal mooi, allemaal prachtig! Maar aan de rand van de historische pracht en praal lonkt andermaal District Six, die intrigerende plek waar het verleden van Kaapstad en de toekomst samenkomen.
De zon staat laag en net als eergisteren waaien er wolken stof door de lege straten. De wijk die blank moest worden, heeft weer kleur op de wangen. Met koffie en een taartje van Charly’s Bakery gaan we op zoek naar een plaatsje in de zon. Op het knalroze glazuur staat een fijne boodschap: Love life. Vanaf de overkant kijkt Nelson Mandela goedkeurend toe.
Alleen KLM vliegt rechtstreeks van Amsterdam naar Kaapstad. Vaak is het goedkoper om met een tussenstop te vliegen, bijvoorbeeeld met Lufthansa, Turkish Airlines, Emirates of British Airways.
Vanaf de luchthaven rijden bussen naar het centrum. Het hoge misdaadcijfer van Zuid-Afrika komt voornamelijk voort uit criminaliteit in de armste wijken. Incidenten zijn uiterst zeldzaam, al werd dit najaar een bus van Fox met Nederlandse toeristen overvallen in Johannesburg.
Als je je gezond verstand gebruikt, kun je in Kaapstad zorgeloos door het centrum dwalen. Lees de tips op de website van het toeristenbureau. De wandelroute door het hart van Kaapstad kun je zelfstandig maken of met een groep met gids. Plaatsen die wat verder liggen, zoals Tafelberg, V&A Waterfront en Woodstock, zijn bereikbaar met MyCiTi-bussen.
Dit artikel werd geschreven door Hans Avontuur