Zolang het nog duurt heet het IJsland, want de gletsjers slinken in hoog tempo. ,,In twintig jaar is de Vatnajökull met liefst 600 vierkante kilometer afgenomen.’’ Ga dus nu, een bezoek aan de gletsjer is een belevenis. In de smeltende massa komen nieuwe ijsgrotten tevoorschijn.
De grote rode Nissan staat ineens stil op de besneeuwde weg tussen de Round 1 – zoals de enige snelweg op IJsland heet – en de Vatnajökull, de grootste gletsjer van het land. Op zich niet erg, ware het niet dat de weg een stijgingspercentage heeft waarvan menig wielrenner met klimbenen gaat likkebaarden.
Het is heet in de auto. De kachel loeit en de acht passagiers zitten aardig op elkaar gepropt. Bovendien draagt iedereen een dikke waterdichte overall, nodig voor de sneeuwscootertocht die straks op het programma staat. Paniek is een groot woord, maar twee passagiers beginnen hem een beetje te knijpen. De four-wheeldrive gaat toch niet schuiven?
Ze kijken angstvallig om zich heen, houden de stoel voor zich nog iets steviger vast en kijken chauffeur en gids Gulli vragend aan. Gulli, samen met zijn vrouw Laufey eigenaar van Glacier Journey, glimlacht. ,,We mogen blij zijn dat we hier überhaupt kunnen rijden vandaag’’, zegt hij met luide stem. ,,Door stevige wind en sneeuwval was de boel gisteren volledig afgesloten en konden we de scootertocht op de gletsjer dus vergeten. Daarvoor hoeven jullie vandaag niet bang te zijn.’’
Glacier Journey verzorgt dagelijks sneeuwscootertochten en jeepritjes op de Vatnajökull. De gletsjer ligt in het zuidoosten van IJsland, op ruim vijf uur rijden van hoofdstad Reykjavik.
Gulli geeft een flinke dot gas, maar de Nissan komt geen centimeter vooruit. De banden met het profiel van tractorbanden krijgen geen grip op de sneeuw. Honderden keren is hij met zijn wagen richting gletsjer gereden, maar zo moeizaam als deze keer overkomt hem niet vaak, zo geeft hij toe. Uiteindelijk laat hij de auto 30 meter afzakken om het gaspedaal vervolgens vol in te drukken. Na vier pogingen lukt het hem de weg te vervolgen. Gulli krijgt applaus, de ramen in de auto zijn intussen volledig beslagen. Na een avontuurlijk uurtje bereiken we de gletsjer.
Bij het vertrekpunt, een grote melkveehouderij langs de Round 1, was het prima weer. Voor IJslandse begrippen dan. Droog en een graadje of 13. Op de gletsjer, zo’n 1400 meter hoger, is het winderig, mistig en koud. Een beetje beweging kan geen kwaad. In dit geval: jakkeren op een sneeuwscooter. Best eng, voor wie nog nooit op zo’n gevaarte zat.
Gulli stelt iedereen gerust tijdens een instructie van 2 minuten. ,,Gas geven en remmen, meer is het eigenlijk niet. Kijk alleen uit in de bochten. Neem ze niet te scherp, want je ligt zo in de sneeuw.’’ Je rijdt met z’n tweeën, één voorop, de ander achterop. Eventueel wisselen bij het keerpunt.
Met z’n tweeën op een sneeuwscooter heeft een groot voordeel, blijkt snel. Bij een bocht naar links kan de bijrijder zijn lijf naar rechts gooien, zodat je niet omkiepert. En andersom. Van mooie vergezichten is vandaag geen sprake; fotostops hebben weinig zin.
Waar je ook kijkt, het uitzicht is overal min of meer hetzelfde: wit. Maar het gevoel dat je met een snelheid van 35 kilometer per uur – en een half beslagen helmvizier – over een enorm brok ijs jakkert, is machtig. Ga maar na: de Vatnajökull heeft een oppervlakte van circa 7800 vierkante kilometer, zo’n 8 procent van de oppervlakte van IJsland. Op sommige plekken is de ijskap een kilometer dik.
De Vatnajökull is inderdaad massive, zegt de Spaanse geologiestudente annex gids Soraya, terwijl we varen tussen de ijsblauwe ijsschotsen in de Glacier Lagoon. Het is de dag na de sneeuwscootertocht; Soraya staat op de achtersteven van een amfibievoertuig dat kort daarvoor vanaf de oever het meer is ingereden (of op gevaren).
De Glacier Lagoon ligt aan de voet van de Breidamerkurjökull, een uitloper van de Vatnajökull. Het is geen groot meer, maar met 250 meter wel het diepste van IJsland. De Glacier Lagoon wordt gezien als een van de kroonjuwelen van het land.
Soraya wijst naar de gletsjer. ,,Constant brokkelen grote stukken ijs af. Die vallen vervolgens in dit meer. Het heeft alles te maken met de opwarming van de aarde.’’ De tientallen ijsschotsen variëren in grootte en vorm en zijn permanent in beweging. Het is net als bij een woeste wolkenlucht van schilder Van Ruisdael: je hebt weinig fantasie nodig om er de meest bijzondere figuren in te zien. Van een slapende leeuw tot een schildpad en slak.
,,Wat je ziet, zijn natuurlijk de toppen van de ijsbergen’’, zegt Soraya. ,,Die zijn hooguit 10 procent van de gehele ijsklomp, het overgrote deel bevindt zich onder water. Daarom kunnen we er ook niet vlak langs varen, de kans bestaat dat we botsen.’’
In de tussentijd vaart haar collega wél in rap tempo rechtstreeks op een ijsschots af. Dat doet hij echter in een zodiac, een rubberboot met platte bodem. Het is tevens de reddingsboot, voor het geval er iets mocht misgaan met de passagiersboot. Hij breekt een stukje van de berg af, vaart terug naar het amfibievoertuig en geeft het aan Soraya. ,,Dit stuk ijs is ongeveer duizend jaar oud’’, zegt ze. Het is glashelder en compacter dan een ijsblokje uit de diepvriezer thuis. Door die compactheid smelt het een stuk langzamer dan het ijsblokje dat wij in ons drankje gooien.
Met een hamer slaat Soraya het oude ijsblok in stukken. Vervolgens gaat ze rond met de brokken ijs. ,,Neem een hap, beschouw het als een tussendoortje’’, zegt ze. Voedzaam is het niet, maar het blijft een bijzonder hapje. Op de terugweg spotten we een aantal zeehonden. Na 40 minuten zigzaggen tussen de ijsschotsen rijdt het amfibievoertuig het vasteland weer op.
Hjördís Skírnisdóttir is grootgebracht met de Vatnajökull: ze is geboren en getogen op een boerderij in Höfn. Samen met haar vader maakte ze talloze wandeltochten op en om de gletsjer; tegenwoordig doet ze dat met man en dochter. ,,Er is in de loop der jaren wel iets veranderd’’, zegt ze. Hjördís doelt op de omvang van de Vatnajökull. ,,Die neemt gestaag af’’, vertelt ze met trieste blik.
,,De term global warming bestond in mijn jeugd nog niet. Die gletsjer was er gewoon en zou blijven tot in de eeuwigheid. In 1995 had hij nog een oppervlakte van 8400 vierkante kilometer. In iets meer dan twintig jaar is de omvang met liefst 600 vierkante kilometer afgenomen. Ja, daarover maken we ons zorgen.’’
Hjördís is docente Duits en geologie op een middelbare school in de buurt, in haar vrije tijd leidt ze graag toeristen rond. Een van de plekken die ze graag wil laten zien is Hoffellsjökull. Deze uitloper van de Vatnajökull is zo’n 15 kilometer verwijderd van de Round 1. De busrit ernaartoe gaat met horten en stoten. Er loopt niet echt een weg, bovendien liggen overal plassen en stenen. De buschauffeur moet af en toe stoppen om te kijken hoe diep de plassen ongeveer zijn. Hij is zuinig op zijn vierwielaangedreven bus.
Wanneer hij zijn voertuig na bijzonder knap manoeuvreerwerk parkeert bij de gletsjer is het nog een minuut of vijf klimmen om de Hoffellsjökull te zien. Wie eenmaal boven is en de gletsjer voor zich ziet, snapt meteen waarom dit een van Hjördís favoriete wandelplekken is. Een mix van bergen, water en ijs. Heel veel ijs. Typisch zo’n plek waar je je als mens nietig voelt. Waar de natuur de baas is. Talloze keren is Hjördís op deze plek geweest, elke keer is ze onder de indruk.
Wie enkele intensieve en actieve dagen in, op en om de grootste gletsjer van IJsland heeft doorgebracht, kan wel een opwarmertje gebruiken. Dat kan met Björk. Nee, niet IJslands beroemdste zangeres, maar een honingkleurig drankje dat is gemaakt van onder meer het sap van een IJslandse berkenboom. Zoet. Aards. Lekker.
Badderen in de Blue Lagoon, de grootste trekpleister van het land, is ook een optie. De geothermische baden van de Blue Lagoon zijn rijk aan mineralen en bovenal heerlijk warm. Een nadeel: het is een paar uur rijden van de Vatnajökull. Niet getreurd, want in Hoffell – aan de voet van de gletsjer – zijn ook geothermische baden.
Ze zijn eigendom van een voormalige boer, die zijn vee heeft verkocht en oude schuren heeft omgetoverd tot gastenverblijven: Hoffell Guesthouse. Het gaat om vijf kleine, ronde baden rondom een grote rots bij een voormalige boerderij in the middle of nowhere. Omkleden kan in een aftandse keet. Mannen links, vrouwen rechts. Luxe is ver te zoeken, maar het lijf komt heerlijk tot rust in het warme water.
Erheen en ter plekkeIcelandair vliegt dagelijks in circa drie uur van Schiphol naar Reykjavik. Een retour kost vanaf 300 euro.
Wie aan de voet van de Vatnajökull wil overnachten, kan terecht in het Foss Hotel Vatnajökull, tussen Höfn en Hoffell. Vanaf 150 euro per nacht. In hoofdstad Reykjavik is Marina Hotel een aanrader. Vanaf 190 euro.
Een tocht van circa 2 uur op de sneeuwscooter kost circa 150 euro per persoon. Glacier Journey biedt ook tochten met een jeep en wandelingen op de gletsjer aan. Een boottocht met een amfibievoertuig op de Glacier Lagoon duurt drie kwartier. Prijs: circa 50 euro. Wie een gids nodig heeft kan terecht bij de Iceland Tourist Guide Association.
Dit artikel werd geschreven door Jeroen Kreule.