Barcelona: de stad ontdekken op de fiets

Overal fietsers

Een krantenbericht uit oktober 1990, over Barcelona: ‘De eerste speciale rijbaan voor fietsers, over 3 kilometer op de Avinguda Diagonal, is gisteren geopend door de burgemeester. De rijbaan kan dagelijks worden gebruikt. Het circuit heeft ook drie parkeerplaatsen voor fietsen’.

Het waren de jaren dat er alleen op zondagmorgen wat straten in het centrum van Barcelona voor auto’s waren verboden en fietsers er enkele uren vrij spel kregen. Jaren dat niemand dacht dat fietsen in de stad ooit gewoon zou worden. De pioniers voelden zich onveilig tussen auto’s, bussen, taxi’s en brommers. En die gemotoriseerde weggebruikers vonden fietsers maar hinderlijke stoorzenders.

Fietsers in Barcelona – Foto Shutterstock

Nu zie je ze overal in Barcelona, de fietsers. Op weg naar werk, school of winkel. Of naar het strand. Elke dag worden gemiddeld 145.000 verplaatsingen door de stad op de fiets gedaan. En het moeten er nog veel meer worden, vindt het gemeentebestuur. Dat wil het aantal fietspaden de komende twee jaar fors uitbreiden.

Brede stoepen in Barcelona

Ook nu al is het mogelijk een groot deel van de stad te doorkruisen op de fietspaden die er al liggen. Plus op de brede stoepen en boulevards waar fietsen ook is toegestaan. En in de parken en de smalle straten in bepaalde wijken waar de auto’s maximaal 30 kilometer per uur mogen rijden. Talloze organisatoren van fietstours maken er graag gebruik van; hun aantal is de laatste jaren explosief gestegen. Datzelfde geldt voor fietsverhuurbedrijven en fietsenmakers. Of zelfs bici cafés, barretjes waar de fiets net zo welkom is als zijn berijder.

,,Veel toeristen zijn verbaasd over de goede infrastructuur voor fietsers hier. Ze verwachten een drukke metropool met alleen maar auto’s, geen fietspaden die met rubberen blokken keurig gescheiden zijn van de rijbaan”, zegt Richard Speck, een Engelsman die in de zeven jaar dat hij in Barcelona woont het fietsgebruik met de dag heeft zien groeien. Mede daarom opende hijzelf vier jaar geleden een zaak voor fietsverhuur, Deviant Bikes.

Hij is niet de enige; ruim tien jaar nadat Nederlandse pioniers met Baja Bikes en Budget Bikes de fietstour- en verhuurmarkt in Barcelona professionaliseerden, zijn er nu tientallen van dat soort bedrijfjes. Logisch, vindt Speck. ,,Op een fiets kun je in korte tijd relatief veel zien. Barcelona is een compacte stad, met het hele jaar mooi fietsweer.”

Barcelona – Foto Shutterstock

‘Schaakbord’

Een tocht van enkele uren kan beginnen bij Speck om de hoek, in Sant Pere. De wijk is vooral bekend om het Palau de la Música, het indrukwekkende muziektheater uit 1908. Het is gebouwd in de Catalaanse modernistische stijl van die periode. In de autovrije straatjes achter die publiekstrekker is het nog redelijk rustig. Pleintjes als Sant Agustí Vell en Sant Pere met vrolijke terrasjes in de schaduw van de netelbomen, die de platanen als meest aanwezige boom in Barcelona hebben verdrongen.

De meeste fietspaden zijn te vinden in de wijk Eixample. De wijk is het immense ‘schaakbord’ dat sinds anderhalve eeuw de vroegere dorpen rond Barcelona (nu wijken als Gràcia, Sarrià en Les Corts) met de stad verbindt. Beetje bij beetje zijn rijbanen van de auto’s afgesnoept, maar het gemotoriseerd verkeer blijft hier de baas. Iets wat ingenieur Ildefons Cerdà zich in 1859 niet had kunnen voorstellen. Hij projecteerde een wijk met brede straten en veel tuinen voor alle wandelaars. De twee oudste huizenblokken van de Eixample, mét hun muurschilderingen, zijn nog altijd te bewonderen op de drukke kruising van de straten Roger de Llúria en Consell de Cent.

Stadspark

Het rechtlijnige stratenpatroon maakt het moeilijk te verdwalen. Fietsers kunnen kilometerslang op dezelfde straat blijven, of afslaan. En dan wéér lange tijd rechtuit, zoals op de brede Passeig de Sant Joan, richting de Arc de Triomf en, daarachter, het stadspark Ciutadella. Daarvandaan leidt een onmogelijk smal fietspaadje op de stoep langs het hek van het park. Het wordt binnenkort opgeheven en door een breder pad op de rijbaan vervangen. Het leidt naar Poblenou, nóg zo’n vroeger dorp (Poble betekent dorp, nou is nieuw) dat bij de stad is gaan behoren.

,,Voor ons zal het altijd een dorp blijven. Ik zeg nog altijd dat ik ‘naar Barcelona’ ga, als ik naar het centrum ga. Vroeger was Barcelona ook heel ver weg voor ons. Bussen waren er nauwelijks. De tram kwam hier niet. Het makkelijkste was met de trein”, vertelt Antonia Esteller. Ze is 84 jaar en woont haar hele leven al op het Plaça de Prim. Het is een schattig pleintje in het hart van Poblenou, hemelsbreed op 3,5 kilomter van het centrum van Barcelona.

Een eigen Rambla

Het is een van de wijken die de laatste jaren aan populariteit hebben gewonnen; nog niet overspoeld door toeristen, en met zijn eigen authentieke Rambla: een lange boulevard met terrasjes en winkels en vooral veel buurtbewoners. Natuurlijk ook een markthal met verse producten, zoals elke wijk die heeft. En ook hier zijn de auto’s verbannen en staat in veel straten op het wegdek een fiets geschilderd. ,,Sommige mensen klagen over de veranderingen, maar het is voor Poblenou alleen maar goed geweest. De fabrieken zijn verdwenen, het spoor dat ons van de zee scheidde ook. Waar vroeger krottenwijken lagen, is nu het strand”, zegt Antonia.

Aan het einde van de Rambla del Poblenou stond ooit een muur, met daarachter een nieuwe barrière: tientallen rails richting het oude Estació de França en de haven. Sinds de Olympische Spelen van 1992 loopt de Rambla over in paden die over de ringweg en het nu ondergrondse spoor naar de kust leiden. Daar is ook het grootste paradijs voor de fietsers: een boulevard van bijna zes kilometer langs de Middellandse Zee.

Conflicten

Net als in het Ciutadella-park en op veel andere plaatsen is er aan de kust nauwelijks tot geen onderscheid tussen voet- en fietspaden, wat met de groeiende populariteit van de fiets tot steeds meer conflicten tussen beide groepen leidt. De voetgangers voelen zich bedreigd en kwetsbaar; vorig jaar zijn er twee overleden na een aanrijding door een fietser. De gemeente probeert nu de gedragsregels voor de fietsers aan te scherpen en bijvoorbeeld het fietsen in drukke voetgangersgebieden te verbieden.

In de oude visserswijk Barceloneta mag dat nog wel. De fietsrekken staan er vol; ook hier is rijden met de auto, en vooral parkeren, vrijwel onmogelijk geworden. Zeker op drukke dagen, en die zijn er niet alleen in de zomer. Op een zonnige zondag in de winter lijkt de halve stad de kust op te zoeken en raken de talloze terrasjes snel vol.

,,Doordeweeks is het nu nog rustig, maar vanaf mei tot eind september is het elke dag zo’n drukte als nu op zondag”, zegt David Polo. Een drukte, vooral in de laatste acht jaar ontstaan, die veel bewoners niet leuk vinden. ,,Ze moeten niet zeuren, de toeristen zijn van wezenlijk belang, óók voor Barceloneta.” Voor Polo zeker; hij is een van de zeven obers en koks die tevens eigenaar zijn van bar Iberia. ,,Voor de horeca zijn dit gouden tijden.”

Havenkroegen

Maar hij zegt het niet alleen voor hemzelf. ,,Vroeger was Barceloneta de vuilnisbelt van de stad, niemand durfde hier te komen. Nu is er leven, bruist het. En mensen hebben ander werk of inkomen gevonden, want de duizenden banen van vroeger in de visserij, de haven of de fabrieken bestaan niet meer.”

Wel hebben gelukkig enkele traditionele vissers- en havenkroegen de modernisering door- en weerstaan. Tegelijk zijn talloze nieuwe barretjes ontstaan, originele eettentjes die de wijk een ander aanzien hebben gegeven, een fenomeen dat overal rond het centrum te zien is. Groot probleem is wel dat de opmars van vakantieappartementen via websites als Airbnb een wijk als Barceloneta van een woonwijk in een toeristenbuurt verandert.

Dat is iets minder het geval in El Raval, ook zo’n wijk die al tien jaar aan een transformatie bezig is, maar ondanks de opwaardering zijn multiculturele karakter met de vele immigranten – vooral uit Pakistan – heeft behouden. Fietspaden zijn hier nauwelijks, maar met zo weinig plek voor auto’s is dat ook hier niet nodig.